Jo Smit (1914-2004) kwam uit een boerenfamilie. Ze had als 17-jarige twee jaar op de landbouwhuishoudschool gezeten, waar je ,,alles leerde wat je als boerenvrouw moest kunnen: melken, naaien, wellevendheid'', vertellen haar dochters Marijke (1947) en Bernadette (1954).
Op het moment dat de oorlog uitbrak werkte ze, net als haar broer Dorus, op 'De Schriek', het 35 hectare grote melkveebedrijf van haar ouders. Drie van de negen kinderen uit het katholieke gezin Smit - Truus, Gerrit en Jan - waren op dat moment al met hun partners eigen boerenbedrijven begonnen in de Wieringermeer, de polder bovenin Noord-Holland die in 1930 was drooggelegd.
Tijdens de oorlog leerde Jo haar latere man kennen, Jan Tops. Die werkte in een bakkerij in Gendringen. Trouwen? Zelf ook een bedrijf beginnen? Kinderen krijgen? Ze hadden er de leeftijd voor, maar de oorlog dwong tot uitstel.
Onmiddellijk na de oorlog, op 22 augustus 1945, zijn zowel Jo als Dorus getrouwd - op dezelfde dag. In 1951 vertrokken ook Jo en Jan naar de Wieringermeer. Ze begonnen een bakkerij in Wieringerwerf - een katholieke concurrent van de gereformeerde bakker die er al was.
Toen Jo Tops-Smit in oktober 2004 overleed, liet ze dertien multomappen met notities na. ,,Ze is pas met schrijven begonnen toen onze vader was overleden, dus na 1982'', weten Marijke en Bernadette, ,,toen pas kwam ze aan zichzelf toe.'' De multo die over de oorlog gaat is dus niet in letterlijke zin een oorlogsdagboek; het zijn later genoteerde oorlogsherinneringen. Ze waren niet geheim: wie ze wilde lezen, mocht dat. Neven en nichten zeiden dan: ,,Tjonge, dat heeft m'n eigen vader me nooit verteld''.
Jo Tops-Smit is altijd in Wieringerwerf gebleven, maar ze heeft De Schriek begin 2004 nog een keer teruggezien. Toen ze 90 werd vond ze het een prachtig idee om met de hele familie terug te gaan naar haar geboortestreek. Een halfjaar na dat dagje uit is Jo Tops-Smit overleden in haar bejaardenwoning in Wieringerwerf. Dat huisje had ze ''t Schriekske' gedoopt.

naar dagboek